Hoe de informatieketen in de land- en tuinbouw er over tien jaar uit zal zien staat nog niet vast, maar dat er grote veranderingen op komst zijn wel. “Wie had kunnen voorspellen welke veranderingen de introductie van smartphones en tablets op gang zouden brengen?”, werpt Gé Backus van Connecting Agri & Food tegen ABN AMRO op. Zo geldt dat ook voor big data en blockchain. Straks helpen ze om boer en consument met elkaar te verbinden en de transparantie in de keten te vergroten.

Eten krijgt een gezicht

Als consumenten in de supermarkt weten waar hun groenten en vlees vandaan komen en welke boer of tuinder erachter zit neemt het vertrouwen in de voedselproductie toe. Daarmee krijgt eten een gezicht. Die informatie wordt nog maar op beperkte schaal gedeeld, binnen speciale marktconcepten. Voor de mainstream gebeurt dat niet. Zo kent de boer zijn varkens en de slachterij weet waar ze vandaan komen, maar na de slacht is dat niet meer te herleiden. “De buik gaat vervolgens naar Duitsland, de bacon naar Engeland en de oren en staarten naar China. En in het schap van de Nederlandse supermarkt liggen maar liefst 1.400 verschillende vleesproducten, waarvan velen ook nog zijn samengesteld. Daarom is het nu vrijwel onmogelijk om terug te gaan naar de bron”, legt Gé Backus uit.

Bruggen bouwen

Backus studeerde aan de universiteiten van Wageningen en Minnesota en was jarenlang in dienst van Wageningen University & Research. Zes jaar geleden trad hij in dienst als directeur van Connecting Agri & Food, een dochteronderneming van DLV Advies. Deze organisatie bouwt bruggen tussen ketenpartijen in de agri- en foodsector. Een wezenlijk thema is hoe je de inspanningen op de boerderij door de keten heen tot aan de consument zichtbaar maakt en tot waarde brengt. “Dit doen wij door het maken van trendanalyses voor beleidspartijen, door markt- en conceptontwikkeling en door het ontwikkelen van ICT-tools. Techniek en data zijn in mijn beleving dé gamechanger voor agri en food”, meent hij.

Individuele dieren volgen

In de veehouderij, en niet in het minst in de varkenshouderij, is er nog een wereld te winnen als het om meten, registreren en delen van data gaat. Doorgaans denkt de veehouder te weten hoe het klimaat in de dierverblijven is. Dat blijkt vaak toch anders te zijn als hij klimaatsensoren installeert die realtime temperatuur, CO2, relatieve luchtvochtigheid en luchtbewegingen registreren en de meetresultaten vervolgens online op smartphone en tablet kan uitlezen. Het aloude gezegde ‘meten is weten’ gaat ook hier nog steeds op. Naast het meten gaat het ook om het delen van informatie tussen de schakels in de keten. Als vleesvarkens worden ingedeeld naar hun geboortegewicht én de fokwaarde van de ouders dan blijkt dat het bovenste kwart van de dieren gemiddeld 3,50 euro per dier meer opbrengt dan het onderste kwart.
Als je vervolgens de dieren individueel gaat volgen met RFID-technologie, dan is het ook mogelijk om de dieren naar hun individuele groeipotentieel te voederen, en om het wel of niet gebruiken van antibiotica vast leggen. Zo ontstaat er informatie die ook voor andere partijen interessant is en kan worden beloond. “Ik ben ervan overtuigd dat we in de varkenshouderij toe gaan naar individueel diermanagement”, meent Backus.
Volgen van dieren door het eerste deel van de keten is al mogelijk. De eerste varkenshouders zijn al begonnen met oormerken, via RFIDchips. De producten van deze dieren zijn traceerbaar tot het moment van uitsnijden van het karkas. Hebben ze in hun korte leven goede verzorging gehad en weinig stress ondervonden, dan kun je dat herleiden naar individuele dieren. “Dat is informatie die de kwaliteit beïnvloedt en die we uiteindelijk beschikbaar willen maken voor de retailer, in het belang van zowel boer als consument.”

Betrouwbaarheid is voorwaarde

Backus: “Onderzoek heeft uitgewezen dat 15 procent van de consumenten wil weten waar het eten vandaan komt. Daar zit wel een kanttekening aan; die informatie moet betrouwbaar zijn.” Betrouwbaarheid, zo weet hij, is momenteel het meest besproken onderdeel van dataverwerking. Hoe bouw je programma’s die voor gebruikers inzichtelijk zijn, maar die niet van buitenaf zijn te beïnvloeden? Blockchaintechniek kan daarbij van dienst zijn. Het zijn nieuwe kansen waarvan de mogelijkheden op dit moment nog nauwelijks zijn te overzien. Maar dat er veel gaat veranderen, staat vast. De tijd dat consumenten hun eetpatroon door apps op de smartphone laten leiden komt eveneens dichterbij. Als zij hun aankopen gaan scannen, dan zullen de retailers ook een schat aan informatie ontvangen. Die informatie kan uiteindelijk ook relevant zijn voor de producent.

Grote veranderingen op komst

Backus verwacht dat het verder ontsluiten van gegevens over de productie, verwerking en afzet van landbouwproducten het vak transparanter zal maken. “Nu werken we nog met certificaten. Die vervangen we straks door broninformatie”, legt hij uit. Het zal dan duidelijker worden wie in de voedselketen echte waarde toevoegt. Dit alles leidt tot een versnelde professionalisering en daadwerkelijke afstemming binnen verticale ketens. Hierbij is geen plaats voor partijen die geen wezenlijke waarde toevoegen. Deze ontwikkeling vraagt wel om bereidheid die data te delen.
Bovendien vraagt dit nieuwe kennis van ondernemers. Het agrarisch onderwijs zal zich daaraan moeten aanpassen. Maar daar zal het niet bij blijven. Zo heeft de opkomst van big data legal tech op de kaart gezet. Dit kan ook de vergunningverlening in de agrosector ingrijpend veranderen. Het systeem van vergunningen is tijdrovend, kostbaar, vaak frustrerend en het zegt ook nog lang niet alles over hoe de zaken op het bedrijf werkelijk zijn geregeld. Backus: “Kunnen wij ons een wereld voorstellen zonder tussenpersonen als makelaars en notarissen? Toch gaat dat op termijn gebeuren.”
Nu het binnenkort mogelijk is om voor enkele tientjes een sensor in de stal op te hangen die de luchtkwaliteit realtime meet, ontstaat de vraag of een softwarepakket de vergunning kan vervangen. Daarmee kunnen omwonenden online kunnen zien hoe de luchtkwaliteit is, in de stal en er omheen. Het geeft meer informatie en is veel goedkoper, voor de boer én voor de gemeente. Je maakt deel uit van een systeem waarin deze metingen bewijzen of je voldoet aan de regels. “Hoe dat er precies uit ziet weten we nog niet, maar het komt er wel aan. We staan aan de vooravond van veel veranderingen”, besluit Backus.

Meer informatie

Voor meer informatie over dit onderwerp neemt u contact op met Gé Backus via g.backus@connectingagriandfood.nl of 06 53 72 49 43.

Dit interview is verschenen in de thema-uitgave ‘Data op het bedrijf & door de keten heen‘ van ABN AMRO februari 2018.

Wilt u meer weten?

Neem dan contact op met Gé Backus via 06 53 38 53 23 of g.backus@connectingagriandfood.nl

Gé Backus
Gé BackusDirecteur