Op zoek naar de emissiefactor bij weidegang

Hoe kun je de ammoniakemissie van melkkoeien bepalen als ze een deel van de dag niet op stal staan, maar in de wei lopen? Dat is één van de vragen waar Connecting Agri & Food een antwoord op hoopt te vinden in een nieuw driejarig project bij acht extensieve melkveehouders in Zuid-Holland.

De melkveehouders zitten allemaal rondom het Natura2000-gebied De Nieuwkoopse Plassen & De Haeck. De provincie Zuid-Holland heeft subsidie beschikbaar gesteld voor het realtime meten van de ammoniakemissie vanuit de melkveestal, licht projectleider Harm van der Zanden van Connecting Agri & Food toe. In het project, dat samen met DLV Advies is aangevraagd, is Connecting Agri & Food verantwoordelijk voor de emissiemetingen.

CO₂-massabalans
Het meten van de ammoniakemissie vanuit natuurlijk geventileerde melkveestallen is lastiger dan vanuit varkens- of pluimveestallen, die mechanisch worden geventileerd, stelt Harm. Om de emissie goed in beeld te krijgen, wordt gewerkt met de CO₂-massabalans. Daarbij wordt de concentratie  CO₂ binnen in de stal – dus wat er in de inkomende lucht zit, plus datgene wat de koeien uitademen – vergeleken met de CO₂-concentratie in de buitenlucht. Op die manier kun je met behulp van de CO₂-productieregels uitrekenen hoeveel kuubs lucht per uur worden geventileerd. “De CO₂ concentratie meten we dus zowel binnen in de stal als buiten, aan beide kanten van de luchtinlaat, en dan 1 meter boven de dakgoot”, vertelt Harm. “Afhankelijk van de windrichting bepalen we dagelijks welke CO₂-sensor we meenemen in de berekening.”

De veehouder geeft wekelijks door hoeveel dieren er in de stal staan, en hoe hoog de melkproductie is en het ureumgetal. “Op basis daarvan bepalen we in combinatie met de ammoniakmetingen de ammoniakemissie, in kilogrammen per uur.”

Lastiger in de weideperiode
Zolang alle koeien binnen staan, is dat nog relatief eenvoudig. Lastiger wordt het in de weideperiode, volgens Harm. “Want als de koeien buiten lopen, is het CO₂-gehalte in de stal even hoog als in de buitenlucht. Het model van de CO₂-massabalans denkt dan dat er enorm hard geventileerd wordt, en dat leidt dan tot een enorm hoge ammoniakemissie. Hoe corrigeer je dus de ammoniakemissie voor beweiding? Dat is de grote uitdaging binnen dit project.”

Hij vervolgt: “Onze opdracht is: de waarheid boven tafel krijgen. Inzichtelijk maken wat de wérkelijke ammoniakemissie is, bij melkveehouders die bijvoorbeeld dag en nacht weidegang toepassen, of aan deelweidegang doen, of waar alleen de melkkoeien overdag weiden en de droge koeien binnen staan.”

“En bij robotmelkers die weidegang toepassen lopen er gedurende de dag steeds koeien de stal in en uit; ook dat is een complicerende factor. Het mooiste zou zijn als elke koe een tracker had, waarmee je tijdens de weideperiode exact de bezetting van de stal kunt monitoren. Maar dat is een kostbare investering”, weet Harm. “We moeten nu zoeken naar een manier waarop we de CO₂-massabalans op de juiste manier toepassen. Dit doen we samen met Dennis Snoek van DLV Advies, hij heeft veel ervaring op dit thema.”

Meetapparatuur aangelegd
Voor het meten van ammoniak in de acht stallen zijn in het eerste kwartaal van 2026 meetleidingen aangelegd. Verschillende ‘mondjes’ in de leiding zuigen de lucht af naar een centrale meetkist, waar de ammoniaksensoren (de Dräger A500) in afgesloten meetbuizen elke vijf minuten de lucht samplen volgens een vast protocol. De veehouder kan z’n eigen data inzien via een dashboard. De metingen zijn gestart in het tweede kwartaal van 2026 en zullen drie jaar doorlopen.

Harm: “Zo krijgt de veehouder in zicht in z’n bedrijfsemissie. We gaan richting doelsturing. De deelnemers aan het project kunnen op deze manier vrijblijvend oefenen in het bijsturen van de emissies, onder begeleiding van DLV Advies. Zo kunnen ze anticiperen op wat gaat komen, en zijn ze klaar voor de toekomst.”